RSM Poland
Języki

Języki

Sądy po stronie podatników, czyli przegląd historii prawdziwych. Czy zaskarżenie nieprawidłowo doręczonego rozstrzygnięcia sprawy podatkowej naprawia błąd fiskusa?

Czas czytania: 5 minut.

 

Z artykułu dowiesz się:

  • jak można wykorzystywać przepisy procesowe w sporach z fiskusem;
  • do kogo powinny być dostarczane pisma dotyczące postępowań i kontrol;
  • jakie są skutki wadliwego doręczenia rozstrzygnięć sporów.

 

Katarzyna STYPA-SADOWSKA
Tax Supervisor w RSM Poland
 

Niewielu podatników zdaje sobie sprawę z tego, że przepisy procesowe – czyli przepisy dotyczące tego, w jaki sposób powinny być prowadzone czynności sprawdzające, kontrola podatkowa i celno-skarbowa oraz postępowanie podatkowe – są tak samo istotne, jak przepisy materialne – czyli te, zgodnie z którymi podatnik musi sporządzać swoje rozliczenia.

Czym są przepisy procesowe i dlaczego są istotne?

Przepisy procesowe określają prawa i obowiązki fiskusa oraz podatnika, obowiązujące m.in. w trakcie kontroli podatkowej czy postępowania podatkowego. Wskazują na przykład właściwy sposób wszczęcia postępowania podatkowego oraz doręczania pism podatnikowi w jego trakcie.

Na podstawie przepisów procesowych podatnik ma również prawo umocowania pełnomocnika, który będzie reprezentował go przed organem podatkowym.

Przepisy proceduralne są niezwykle istotną częścią prawa podatkowego, a naruszenie ich przez fiskusa może skutkować nawet niemożliwością określenia podatnikowi zobowiązania podatkowego – nawet w sytuacji, gdy błąd podatnika jest niezaprzeczalny.

Nikt nie jest nieomylny – pamiętajmy, że organy podatkowe również popełniają błędy. Znajomość przepisów procesowych oraz umiejętność ich wykorzystania jest więc ogromnym atutem w przypadku sporów z fiskusem.

Co można zyskać na błędach fiskusa?

Przykładem naruszenia przepisów procesowych jest wysłanie zawiadomienia o zawieszenia terminu przedawnienia bezpośrednio do podatnika zamiast do umocowanego przez niego pełnomocnika. W jednym z wcześniejszych odcinków naszego cyklu opisywaliśmy sprawę, w której doszło właśnie do takiej sytuacji. Dzięki zwróceniu uwagi na to niedopatrzenie urzędników doszło do przedawnienia części okresów rozliczeniowych w tej sprawie. To z kolei uniemożliwiło fiskusowi określenie podatnikowi kwot podatku do zapłaty, a w konsekwencji – spowodowało, że podatnik uniknął obowiązku dopłaty podatku.

Komu fiskus powinien doręczać pisma?

Co do zasady, w toku kontroli podatkowej czy też postępowania podatkowego, fiskus powinien doręczać wszystkie pisma bezpośrednio podatnikowi. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy ten ustanowi w danej sprawie swojego pełnomocnika – wtedy organy podatkowe powinny wysyłać wszystkie pisma właśnie jemu.

Dotyczy to także postępowań tzw. pobocznych, czyli postępowań w sprawie zabezpieczenia czy nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Pomimo pewnych wątpliwości, które pojawiały się jakiś czas temu, stanowisko sądów jest w tej sprawie od kilku lat jednolite: wszelkie decyzje i postanowienia powinny być więc w takich przypadkach doręczane pełnomocnikowi.

Co zrobić, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy podatkowej zostanie nieprawidłowo doręczone?

Jeżeli rozstrzygnięcie zostanie doręczone bezpośrednio podatnikowi, a nie jego pełnomocnikowi, to nie wchodzi ono do obrotu prawnego – nie obowiązuje i nie może zostać wyegzekwowane. Oczywiście, organ podatkowy najczęściej nie jest świadomy swojego błędu i prowadzi dalsze czynności tak, jak gdyby wydane przez niego rozstrzygnięcie było wiążące.

W sytuacji błędnie doręczonego rozstrzygnięcia podatnicy i pełnomocnicy stają więc przed bardzo trudnym wyborem: czy protestować dopiero wtedy, gdy fiskus zacznie egzekwować to, co stwierdził w wadliwie doręczonym rozstrzygnięciu, czy jednak od razu je skarżyć, np. składając odwołanie od decyzji.

Dowiedz się więcej o doradztwie podatkowym.POZNAJ NASZĄ USŁUGĘ

Czy zaskarżenie wadliwie doręczonego rozstrzygnięcia naprawia błąd fiskusa?

Do niedawna wybór odpowiedniego momentu zaskarżenia był niezwykle trudny, ponieważ wyroki sądów administracyjnych nie były jednolite i w niektórych z nich wskazywano, że skoro podatnik zaskarżył takie rozstrzygnięcie, to jego nieprawidłowe doręczenie nie wywołało żadnych negatywnych skutków. Niektóre orzeczenia szły więc w kierunku tezy, że złożenie zażalenia (lub odwołania) w zasadzie naprawia błąd fiskusa. W wyrokach wskazywano, że skoro podatnik mógł złożyć środek zaskarżenia i zrobił to w odpowiednim terminie, to oznacza to, że nie poniósł żadnych strat związanych z wadliwym doręczeniem.

W efekcie podatnicy i pełnomocnicy musieli zastanawiać się, czy lepiej będzie:

  • skarżyć rozstrzygnięcie, ryzykując uznanie przez organ podatkowy drugiej instancji lub sąd, że podatnik nie poniósł żadnych negatywnych konsekwencji – co sprawiłoby, że rozstrzygnięcie pozostanie w mocy,
  • nie skarżyć rozstrzygnięcia, narażając się na to, że, po zaskarżeniu środków egzekucyjnych, organ podatkowy i sąd niezgodnie z jednolitą linią orzeczniczą uznają, że błędne doręczenie rozstrzygnięcia nie jest jednoznaczne z jego nieobowiązywaniem.

Jak NSA w składzie siedmiu sędziów odniósł się do nieprawidłowych doręczeń pism?

Wątpliwości związane z postępowaniem w przypadku wadliwie doręczonych rozstrzygnięć sporów rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny, w uchwale z dnia 7 marca 2022 r. o sygn. akt: I FPS 4/22, wydanej w składzie siedmiu sędziów.

Sąd odpowiadał na pytanie czy akt (postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności), doręczony bezpośrednio podatnikowi, zamiast pełnomocnikowi, można uznać za wiążący w przypadku, gdy podatnik (lub jego pełnomocnik) wnieśli od niego środek zaskarżenia (zażalenie).

NSA uznał, że takie wadliwe doręczenie skutkuje uznaniem postanowienia za niewiążące – także wtedy, gdy strona postępowania (lub jej pełnomocnik) wnieśli od niego zażalenie.

Uchwała ta jest niezwykle istotna i wskazuje, że podatnik, wnosząc środek zaskarżenia od nieprawidłowo doręczonego rozstrzygnięcia, nie naprawia błędu popełnionego przez fiskusa. Ważna jest bowiem okoliczność i fakt, że błąd w ogóle został popełniony, a przepisy procesowe naruszone – nie zaś to, czy podatnik poniósł negatywne konsekwencje niedopatrzenia organu podatkowego.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ
Zapisz się do Newslettera RSM Poland i bądź na bieżąco w najważniejszych kwestiach z zakresu prawa, finansów i podatków.
Zapisz się