KSR 9: co warto wiedzieć o standardach przygotowywania sprawozdania z działalności?

W artykule odpowiadamy na pytania:

• Co reguluje Krajowy Standard Rachunkowości nr 9?
• Za jakie okresy warto prezentować dane finansowe?
• Jakie ryzyka powinno się ujawniać w sprawozdaniu z działalności?

Mimo tego, że Krajowy Standard Rachunkowości nr 9 „Sprawozdanie z działalności” (KSR 9) istnieje już od dłuższego czasu, przeprowadzający badania spółek audytorzy nadal spotykają się ze sprawozdaniami z działalności w formie jednej strony A4. Dokumenty te często opierają się tylko na dwuletnich danych finansowych (lub informacjach przekopiowanych wprost ze sprawozdania finansowego) i ewentualnie opatrzone są lakonicznymi komentarzami „nastąpił wzrost/spadek o tyle i tyle”, nie oferując czytelnikowi jakichkolwiek bardziej szczegółowych wyjaśnień na temat tego, co było przyczyną zanotowanych zmian. 

Tymczasem sprawozdanie z działalności – podobnie jak sprawozdanie finansowe – jest istotnym dokumentem, rozpatrywanym i zatwierdzanym przez organ zatwierdzający i pozwalającym wyrobić sobie inwestorom i kontrahentom zdanie o kondycji i potencjale przedsiębiorstwa. Warto więc w jego przypadku działać zgodnie z odpowiednimi standardami.

Jaki jest cel Krajowego Standardu Rachunkowości nr 9?

Celem KSR 9 jest „pomoc w sporządzeniu sprawozdania z działalności” i jednocześnie „promowanie dobrych praktyk w tym zakresie”. W tym celu standardy w rozdziale 6 wskazują odpowiednie sposoby prezentacji danych obejmujących takie obszary, jak:

• charakterystyka działalności i zasobów jednostki – zgodnie z art. 49 Ustawy o rachunkowości powinny to być:
  • informacje o posiadanych przez jednostkę oddziałach i zakładach,
  • informacje o nabyciu udziałów (akcji) własnych, a w szczególności o:
    • celu ich nabycia,
    • liczbie i wartości nominalnej (ze wskazaniem, jaką część kapitału zakładowego reprezentują),
    • cenie nabycia (lub cenie sprzedaży tych udziałów w przypadku ich zbycia),
  • informacje o ważniejszych osiągnięciach w dziedzinie badań i rozwoju,
  • informacje dotyczące zagadnień środowiska naturalnego i zatrudnienia,
• cele i ryzyko – zgodnie z art. 49 Ustawy o rachunkowości powinny to być informacje o instrumentach finansowych obejmujące:
  • ryzyka, na jakie narażona jest jednostka (takiego jak zmiany cen, ryzyko kredytowe, istotne zakłócenia przepływów środków pieniężnych oraz możliwość utraty płynności finansowej),
  • przyjęte przez jednostkę cele i metody zarządzania ryzykiem finansowym (łącznie z informacjami o metodach zabezpieczenia istotnych rodzajów planowanych transakcji, dla których stosowana jest rachunkowość zabezpieczeń),
• wyniki działalności i sytuacja finansowa – zgodnie z art. 49 Ustawy o rachunkowości powinny to być:
  • informacje o przewidywanym rozwoju jednostki,
  • wskaźniki finansowe i niefinansowe,
  • informacje o zdarzeniach istotnie wpływających na działalność jednostki, jakie nastąpiły w roku obrotowym, a także po jego zakończeniu, do dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego,
• perspektywy – zgodnie z art. 49 Ustawy o rachunkowości powinny to być po prostu informacje o przewidywanej sytuacji finansowej,
• ład korporacyjny – zgodnie z art. 49 Ustawy o rachunkowości powinny to być informacje o stosowaniu zasad ładu korporacyjnego w przypadku jednostek, których papiery wartościowe zostały dopuszczone do obrotu na jednym z rynków regulowanych Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Prezentacja danych w sprawozdaniu z działalności a przydatność informacji

Jak widać, wynikający z KSR 9 podział zalecanych do zaprezentowania w sprawozdaniu danych jest zbieżny z głównymi punktami art. 49 UoR. Każdy z wymienionych działów jest także w tym standardzie szczegółowo opisany. Szczególną uwagę warto jednak zwrócić na te zapisy, których uwzględnienie w dokumencie w praktyce potwierdzałoby to, co jest najważniejsze dla odbiorcy sprawozdania: założenie, że zastosowana przez spółkę zasada kontynuacji działalności jest słuszna.

Podczas badań sprawozdań finansowych biegli rewidenci często bowiem potwierdzają to założenie w oparciu o informacje, których zwykły użytkownik nie jest w stanie znaleźć w dokumencie sporządzonym właściwie tylko za dwa lata. A KSR 9, omawiając zasady sporządzania i prezentacji sprawozdania z działalności, zwraca uwagę na fakt, że:

• dobrą praktyką jest prezentacja informacji finansowych za okresy do 3 lub 5 lat – ponieważ zakres ten umożliwia odpowiednią ocenę tendencji i trendów; wybierając właściwy horyzont czasowy warto wziąć pod uwagę branżę jednostki, charakter ujmowanego w sprawozdaniu zagadnienia, a także ilość posiadanych danych porównawczych,
• dobrą praktyką jest podbudowa przewidywań za pomocą prognoz i projekcji – w tym celu warto wykorzystać kluczowe mierniki finansowe i niefinansowe umożliwiające ocenę perspektyw jednostki co najmniej w najbliższym roku; mierniki finansowe stanowiące przedmiot prognozy lub projekcji powinny być porównywalne z informacjami zawartymi w sprawozdaniu finansowym i pożądane jest też wskazanie celów oraz oczekiwań jednostki w dłuższym horyzoncie czasowym.

Sposób prezentacji sprawozdania z działalności ma znaczenie nie tylko z powodu KSR 9

Rozbudowanie sprawozdania z działalności o odpowiednie informacje finansowe dotyczące ubiegłych 5 lat (i o prognozy wybiegające rok do przodu) pozwoliłoby odbiorcom tego dokumentu wyciągnąć własne wnioski co do sytuacji finansowej i majątkowej spółki oraz jednoczesne potwierdzić (lub nie) zasadność założenia kontynuacji działalności jednostki. Dlatego też warto zwracać uwagę kierownictwu jednostek (czy nawet organom nadzorującym i zatwierdzającym sprawozdanie z działalności) na wymogi KSR 9. Standard ten ma bowiem doprowadzić do sytuacji, w której informacje znajdujące się w sprawozdaniu z działalności będą dla użytkowników rzeczywiście przydatne i faktycznie pozwolą na rzetelną ocenę przeszłych, teraźniejszych oraz przyszłych zdarzeń. 

A to tak naprawdę przyniesie korzyści wszystkim.